Djokovic tại Bắc Kinh: Chiến thắng của kẻ không chạy nhanh nhất

Sân vận động Trung tâm Quần vợt Quốc gia Bắc Kinh những ngày đầu tháng Mười có một thứ ánh sáng rất khác. Cái nắng hanh hao của mùa thu phương Bắc đổ xuống mặt sân cứng một màu vàng nhạt, và trong cái tĩnh lặng trước giờ bóng nảy, bạn có thể nghe thấy tiếng bước chân của một người đàn ông 39 tuổi đang bước vào sân. Novak Djokovic không chạy nhanh nhất. Anh chưa bao giờ chạy nhanh nhất. Nhưng mỗi bước chân của anh, từ hơn hai thập kỷ nay, đều mang theo một ý định. Và trong trận đấu với Nuno Borges tại vòng hai China Open, cái ý định ấy lại một lần nữa được viết ra bằng thứ ngôn ngữ mà chỉ những người ngồi đủ lâu ở khán đài góc mới có thể đọc được. Đây là lần đầu tiên Djokovic trở lại Bắc Kinh sau 11 năm. Một khoảng thời gian đủ dài để một thế hệ khán giả mới lớn lên mà chưa từng thấy anh thi đấu trực tiếp trên sân đấu này. Thành tích 30-0 của anh tại China Open là một con số biết nói, nhưng nó cũng là một con số nguy hiểm — bởi nó thuộc về quá khứ, không phải hiện tại. Tay vợt người Serbia bước vào giải đấu với tư cách hạt giống số 6 thế giới, đang tìm kiếm danh hiệu đầu tiên trong mùa giải. Một điều hiếm hoi với một người đã giành 24 danh hiệu Grand Slam. Borges không phải là một đối thủ dễ chịu. Tay vợt người Bồ Đào Nha chơi thứ tennis nền tảng vững chắc, không có vũ khí đặc biệt nhưng cũng không có điểm yếu rõ rệt. Kiểu đối thủ mà các tay vợt trẻ thường ôm hận, bởi họ buộc bạn phải tự đánh bại chính mình. Nhưng Djokovic không phải là một tay vợt trẻ. Và trận đấu diễn ra theo cách mà những người theo dõi anh suốt hai thập kỷ đã quá quen thuộc. Set đầu tiên là một bản hướng dẫn về cách kiểm soát trận đấu mà không cần đến những cú đánh đẹp mắt. Djokovic giao bóng một ổn định, giành những điểm miễn phí trên giao bóng của mình, rồi dùng vị trí đỡ bóng sâu — thứ vũ khí đã theo anh suốt sự nghiệp — để gây áp lực lên giao bóng của Borges. Ở game thứ hai, anh bẻ giao bóng đối thủ theo cách mà tôi gọi là "bẻ giao bóng bằng sự kiên nhẫn": không cần những cú trả bóng chéo sân mạnh mẽ, chỉ cần đặt bóng vào những góc mà Borges không thể tấn công, rồi chờ đợi sai lầm. Nó không hào nhoáng, nhưng nó hiệu quả. Và với Djokovic, hiệu quả là một dạng của cái đẹp. Nhưng set thứ hai mới là phần thú vị nhất của trận đấu, bởi vì nó cho thấy Borges đã đọc được trận đấu. Tay vợt người Bồ Đào Nha bắt đầu kéo dài các pha bóng, thử thách đôi chân của một người đàn ông 39 tuổi. Đó là một điều chỉnh chiến thuật hợp lý. Nếu bạn không thể đánh bại Djokovic bằng những cú đánh, hãy thử đánh bại anh ta bằng thời gian. Nhưng chiến thuật ấy đã thất bại, và lý do thất bại nằm ở chính thứ vũ khí mà Borges đang cố gắng tránh: khả năng trả giao bóng của Djokovic. Mỗi khi Borges giao bóng hai, Djokovic lại bước vào trong sân, đặt trái bóng vào chân đối thủ, và buộc Borges phải đánh một cú trả bóng mà anh ta không hề muốn. Đây là mô thức lặp đi lặp lại trong sự nghiệp của Djokovic: các đối thủ cố gắng mài mòn anh ta bằng những pha bóng dài, nhưng họ quên rằng chính anh ta là người kiểm soát nhịp độ của những pha bóng ấy. Để đánh bại Djokovic bằng cách kéo dài trận đấu, bạn cần ít nhất bốn tiếng đồng hồ và một thể lực phi thường. Borges có thể lực, nhưng anh ta không có bốn tiếng đồng hồ. Điểm xoay chuyển của trận đấu đến ở loạt tiebreak set hai. Ở tỷ số 2-2, Djokovic thực hiện một cú backhand xuống dọc biên — cú đánh mà tôi đã thấy anh thực hiện hàng trăm lần trong những khoảnh khắc quan trọng nhất. Nó không phải là cú đánh mạnh nhất anh có thể thực hiện. Nhưng nó là cú đánh đúng nhất. Anh đưa tỷ số lên 5-1, và từ đó trận đấu không còn là một cuộc thi đấu nữa, mà là một buổi trình diễn về cách kết thúc một set đấu. Borges mắc lỗi, Djokovic giành chiến thắng 7-2 trong tiebreak. Một lần nữa, cái ý định lại chiến thắng cái tốc độ. Nhưng có một chi tiết trong trận đấu mà tôi không thể bỏ qua. Djokovic thừa nhận anh gặp khó khăn trong việc duy trì sự sung sức ở set thứ hai. Đó là một tín hiệu thể lực thực sự, không phải là một câu nói khiêm tốn. Ở tuổi 39, việc duy trì cường độ trong những pha bóng dài không còn là điều đương nhiên. Và nếu bạn đọc kỹ câu nói ấy, bạn sẽ thấy nó không chỉ nói về trận đấu này. Nó nói về một mùa giải chưa có danh hiệu nào. Nó nói về sự tích lũy của tuổi tác và lịch thi đấu. Djokovic vẫn có thể thắng những trận đấu như thế này bằng ý định và kinh nghiệm. Nhưng cơ thể anh ấy đang gửi đi những tín hiệu mà không một tay vợt nào ở tuổi 39 có thể phớt lờ. Đối thủ tiếp theo của Djokovic là Yunchaokete Bu, một tay vợt Trung Quốc sẽ có sự cổ vũ của khán giả nhà. Đây là một biến số thú vị. Các tay vợt Trung Quốc tại China Open thường nhận được sự ủng hộ đặc biệt từ khán đài, và điều đó có thể nâng tầm một đối thủ được đánh giá thấp hơn. Nhưng nó cũng có thể làm ngược lại: áp lực của sân nhà là một con dao hai lưỡi, và Djokovic là người hiểu rõ điều đó hơn bất cứ ai. Anh đã từng chơi những trận đấu lớn trước hàng chục nghìn khán giả đối nghịch, và anh biết cách biến tiếng ồn thành sự im lặng. Điều đáng chú ý nhất ở Djokovic không phải là anh vẫn thắng, mà là cách anh vẫn thắng. Anh không còn là tay vợt thống trị tuần này qua tuần khác như thời đỉnh cao. Anh không còn là ứng cử viên số một ở mỗi giải Grand Slam. Alcaraz và Sinner đã chiếm lấy vị trí đó. Nhưng Djokovic vẫn là một mối đe dọa thực sự ở bất cứ giải đấu nào anh tham dự. Anh không chạy nhanh nhất. Anh không giao bóng mạnh nhất. Anh không có cú thuận tay uy lực nhất. Nhưng anh có thứ mà không một tay vợt nào khác có được ở tuổi 39: khả năng đọc trận đấu đến từng nhịp, và khả năng thực thi những cú đánh quan trọng nhất vào những thời điểm quan trọng nhất. Có một câu hỏi mà tôi thường tự đặt ra khi xem Djokovic thi đấu ở giai đoạn này của sự nghiệp: điều gì khiến một người đã giành mọi thứ vẫn tiếp tục bước ra sân đấu? Tiền bạc anh ấy không thiếu. Danh vọng anh ấy đã có đủ. Di sản của anh ấy đã được khắc vào lịch sử quần vợt. Nhưng mỗi lần trở lại Bắc Kinh sau 11 năm, mỗi lần anh bước vào sân với tư cách hạt giống số 6 và tìm kiếm danh hiệu đầu tiên của mùa giải, có điều gì đó vẫn còn nguyên vẹn. Đó là ý định. Ý định chạy những bước không nhanh nhất nhưng đúng nhất. Ý định chọn những cú đánh không mạnh nhất nhưng hiệu quả nhất. Ý định tiếp tục kể một câu chuyện mà anh chưa muốn kết thúc. Sân vận động Trung tâm Quần vợt Quốc gia Bắc Kinh sẽ còn đầy ắp khán giả trong những ngày tới. Djokovic sẽ còn bước vào sân, và đôi chân 39 tuổi của anh sẽ còn phải di chuyển nhiều hơn nữa. Nhưng nếu có một điều tôi học được từ hơn hai thập kỷ theo dõi anh thi đấu, đó là: đừng bao giờ đánh giá một tay vợt bằng tốc độ của đôi chân. Hãy đánh giá anh ta bằng tốc độ của ý định. Và ý định của Djokovic, ở tuổi 39, vẫn là một trong những ý định nhanh nhất thế giới.